Η έλλειψη πυξίδας στη γονεϊκότητα
Σήμερα υπάρχουν σημαντικά προβλήματα στη γονεϊκότητα. Η ψυχολογική κρίση των παιδιών και των νέων αποτελεί μια σαφή ένδειξη αυτού. Ένα ακόμη στοιχείο είναι ότι όλο και περισσότεροι γονείς βιώνουν τη λεγόμενη «γονεϊκή εξουθένωση».[1] Αν προσπαθήσει κανείς να αναζητήσει τις αιτίες, θα βρεθεί μπροστά σε μια ολόκληρη σειρά ανεπιθύμητων και προβληματικών εξελίξεων.
Σε αυτό το κείμενο θα ήθελα να εστιάσω σε μία μόνο από τις πολλές οπτικές. Ως αφετηρία θα χρησιμοποιήσω ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον άρθρο των New York Times, με ημερομηνία 29 Ιουνίου 2026. Ο τίτλος του είναι:
Μήπως η αμερικανικού τύπου «ήπια γονεϊκότητα» (gentle parenting) κακόμαθε τα παιδιά στη Γαλλία;
Καθώς η θετική γονεϊκότητα κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος στη Γαλλία, η έκκληση ενός ψυχολόγου για επιστροφή στην πειθαρχία έχει πυροδοτήσει έντονη διαμάχη. [2]
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η γαλλική προσέγγιση στη γονεϊκότητα θεωρούνταν υποδειγματική, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ. Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε το βιβλίο που εκδόθηκε το 2014, «Bringing Up Bébé: One American Mother Discovers the Wisdom of French Parenting» (δεν υπάρχει ελληνική μετάφραση). [3]
Η συγγραφέας, μια Αμερικανίδα δημοσιογράφος που ζει στη Γαλλία, παρατήρησε ότι εκεί τα παιδιά συμπεριφέρονταν καλά σε δημόσιους χώρους, έτρωγαν ευγενικά στα εστιατόρια χωρίς να είναι ιδιαίτερα επιλεκτικά και δεν χρειάζονταν διαρκή επίβλεψη από τους ενήλικες. Με αυτόν τον τρόπο διέφεραν αρκετά από το δικό της παιδί και από τα παιδιά των Αμερικανών φίλων της, τα οποία συχνά δοκίμαζαν την υπομονή των γονιών τους.
Θέλησε, λοιπόν, να διερευνήσει γιατί αυτά τα παιδιά εντάσσονταν τόσο φυσικά στο κοινωνικό πλαίσιο, χωρίς ξεσπάσματα, φωνές ή συνεχή εξωτερική πίεση. Διαπίστωσε ότι στη γαλλική ανατροφή υπάρχουν πολύ σαφείς κανόνες σχετικά με το πώς αναμένεται να συμπεριφέρονται τα παιδιά ως προς τους τρόπους, το φαγητό και τον ύπνο. Κατά τα άλλα, όμως, τους παρέχεται μεγάλη ελευθερία και χώρος για να απασχολούνται και μόνα τους.
Επιπλέον, θεωρείται σημαντικό οι γυναίκες να επιστρέφουν σχετικά γρήγορα στους επαγγελματικούς και κοινωνικούς τους ρόλους, καθώς και στην ερωτική τους ζωή, επαναπροσδιορίζοντας τη σεξουαλικότητά τους. Η προσέγγιση αυτή διαφέρει σημαντικά από τον συνηθισμένο τρόπο ανατροφής στις ΗΠΑ, αλλά και από αυτόν που επικρατεί εδώ στην Ελλάδα, ο οποίος χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από ένα πιο επιτρεπτικό πρότυπο.
Το άρθρο των New York Times δεν παρουσιάζει μόνο τα επιχειρήματα που βρίσκονται πίσω από αυτές τις διαφορετικές προσεγγίσεις στην ανατροφή των παιδιών, ωστόσο αναδεικνύει και την ένταση της σχετικής αντιπαράθεσης.
Οι συζητήσεις γύρω από την ανατροφή των παιδιών είναι συνήθως πολύ φορτισμένες συναισθηματικά. Δυστυχώς, συχνά χάνουν την ουσία. Το ερώτημα ποιες αξίες, ποιες δεξιότητες και ποιες κοινωνικές ικανότητες θα πρέπει πραγματικά να αποκτήσει ένα παιδί μέσα από την ανατροφή του συνήθως παραμερίζεται. Είναι σαν να συζητά κανείς για την πορεία ενός πλοίου χωρίς να διαθέτει πυξίδα και χωρίς καν να γνωρίζει τον προορισμό.
Αν ρωτήσετε τους γονείς ποια είναι η δική τους πυξίδα, συνήθως απαντούν: «Το παιδί να είναι ευτυχισμένο!» ή κάτι παρόμοιο. Αντίστοιχες απόψεις ακούγονται τακτικά, ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θεωρώ αυτή τη διατύπωση προβληματική. Καταρχάς, δεν είναι καθόλου σαφές τι εννοούμε όταν μιλάμε για ένα ευτυχισμένο παιδί. Ποιος μπορεί να το γνωρίζει ή να το ορίσει; Αν ρωτήσετε τα ίδια τα παιδιά, συνήθως θεωρούν ότι είναι ευτυχισμένα όταν κάθονται μπροστά σε μια οθόνη, τρώνε πατατάκια και δεν χρειάζεται να αναλαμβάνουν καμία άλλη ευθύνη.
Με αυτόν τον τρόπο, η ευτυχία συγχέεται με την άνεση ή με την άμεση ικανοποίηση κάθε επιθυμίας. Αυτό, όμως, μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη πολύ δυστυχισμένων παιδιών, με περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες και δυσκολίες στην κοινωνική προσαρμογή, ενώ συχνά απουσιάζει και η ουσιαστική αυτοεκτίμηση. Άλλωστε, από πού θα μπορούσε να προκύψει αυτή η αυτοεκτίμηση;
Ας επιστρέψουμε όμως, στη γαλλική ανατροφή. Στη Γαλλία, οι τρόποι συμπεριφοράς είναι γενικά ευγενικοί. Οι άνθρωποι λένε «Bonjour Madame! Bonjour Monsieur!». Η κοινωνική συναναστροφή χαρακτηρίζεται από ευγένεια και καλούς τρόπους.
Πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα εδώ. Για να αναφέρω ένα τυχαίο παράδειγμα: όταν, πριν από τρία χρόνια, εγκαταστάθηκε ένας νέος ενοικιαστής στο γραφείο απέναντι από το δικό μου, στον ίδιο όροφο, περίμενα ότι θα ερχόταν να μου πει: «Bonjour Monsieur! Καλημέρα σας. Είμαστε πλέον γείτονες». Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Ακόμη και όταν τυχαίνει να βγαίνουμε από τα γραφεία μας την ίδια στιγμή, δεν με αναγνωρίζει ούτε με ένα βλέμμα. Όλη η στάση του μοιάζει να λέει: «Δεν με ενδιαφέρει καθόλου που είσαι γείτονάς μου». Κοινωνίες που βασίζονται σε τέτοιες αρχές δύσκολα μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
Οι κοινωνικές δεξιότητες, η ευγένεια και άλλες βασικές αρχές συνύπαρξης συχνά απαιτούν προσπάθεια και δεν είναι πάντα βολικές. Όταν, όμως, η ευκολία και η άνεση αποκτούν κεντρικό ρόλο στην ανατροφή των παιδιών, οι κοινωνικές αξίες καλλιεργούνται ανεπαρκώς. Ακόμη χειρότερα, οι γονείς κινδυνεύουν να μετατραπούν σε απλούς «παρόχους υπηρεσιών» για τα παιδιά τους όσο αυτά μεγαλώνουν, χάνοντας έτσι τον ουσιαστικό γονεϊκό τους ρόλο.
Μια μητέρα ήρθε να με δει μαζί με τη 14χρονη κόρη της, ζητώντας θεραπεία για το παιδί της. Μου είπε ότι η κόρη της δεν είχε αξίες. Σκέφτηκα ότι αυτό ήταν ένα καλό σημείο εκκίνησης. Οι αξίες δεν είναι μόνο ουσιαστικές στην ανατροφή, αλλά έχουν σημασία και στην προληπτική ιατρική. [4]
Τη ρώτησα λοιπόν:
«Ποιες είναι οι θρησκευτικές σας πεποιθήσεις;»
«Δεν έχουμε.»
«Ποιες πολιτικές απόψεις είναι σημαντικές για εσάς;»
«Δεν μας ενδιαφέρει αυτό.»
«Ποια κοινωνικά ζητήματα και ποιες πρωτοβουλίες θεωρείτε σημαντικά;»
«Δεν μας αφορά ιδιαίτερα.»
Έμεινα έκπληκτος και τη ρώτησα:
«Τι εννοείτε τότε όταν λέτε ότι η κόρη σας δεν έχει αξίες;»
«Δεν διαβάζει!!»
Θα αρκούσε μόνο να προσθέσει κανείς «και είναι συνέχεια στο κινητό!» για να συνοψίσει τα βασικά ζητήματα που απασχολούν σήμερα πολλούς γονείς. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν αποτελεί έναν κατάλληλο τρόπο εξόδου από την ψυχολογική κρίση που αντιμετωπίζουν οι νέοι.
Ποιος θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι ένας πιο κατάλληλος δρόμος; Τι θα έπρεπε να δείχνει η πυξίδα που θα μας οδηγήσει έξω από αυτή τη σύγχυση; Σίγουρα δεν υπάρχει μία σαφής και μοναδική απάντηση. Ωστόσο, πάνω σε αυτή την πυξίδα θα μπορούσαν να βρίσκονται έννοιες όπως η δημιουργικότητα, το αίσθημα ευθύνης, η ψυχική ανθεκτικότητα, η συμπόνια, η κοινωνική και πολιτική συμμετοχή, η αποδοχή των άλλων και οι καλοί τρόποι.
Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν πολλοί δρόμοι που οι γονείς μπορούν να δείξουν στα παιδιά τους. Ακόμη πιο σημαντικό, όμως, είναι να ακολουθούν και οι ίδιοι αυτούς τους δρόμους και να λειτουργούν ως πρότυπα για τα παιδιά τους.
Στην επόμενη διάλεξή μας θέλουμε να εξετάσουμε πιο προσεκτικά το ζήτημα του κινήτρου, το οποίο φαίνεται να λείπει από πολλά παιδιά και νέους.
[1] Mikolajczak, M., Gross, J. J., & Roskam, I. (2019). Parental burnout: What is it, and why does it matter?. Clinical Psychological Science, 7(6), 1319-1329.
[2] https://www.nytimes.com/2026/06/29/magazine/american-parenting-french-children.html?searchResultPosition=2
[3] Pamela Druckerman (2014) Bringing Up Bébé: One American Mother Discovers the Wisdom of French Parenting, Penguin Publishing Group
[4] Braam AW, Koenig HG. Religion, spirituality and depression in prospective studies: A systematic review. J Affect Disord. 2019 Oct 1;257:428-438. doi: 10.1016/j.jad.2019.06.063. Epub 2019 Jul 2. PMID: 31326688.
Jenkinson CE, Dickens AP, Jones K, Thompson-Coon J, Taylor RS, Rogers M, Bambra CL, Lang I, Richards SH. Is volunteering a public health intervention? A systematic review and meta-analysis of the health and survival of volunteers. BMC Public Health. 2013 Aug 23;13:773. doi: 10.1186/1471-2458-13-773. PMID: 23968220; PMCID: PMC3766013.
Heydarifard Z, Veisi M, Heydari M, Asl IM, Arab-Zozani M, Zarqi M, Fard SME. Investigation of the Role of Political Participation in Health: A Scoping Review. Health Sci Rep. 2026 May 17;9(5):e72167. doi: 10.1002/hsr2.72167. PMID: 42158850; PMCID: PMC13180790.

